۶ مورد از رایج ترین انواع قصور پزشکی (نحوه شکایت)

انواع قصور پزشکی و نحوه شکایت از قصور پزشکی

فرض کنید برای یک عمل جراحی یا درمان به پزشک مراجعه کرده اید، اما بعد از درمان به جای بهبود، با درد، آسیب یا عارضه جدی مواجه شده اید. اولین سوالی که احتمالا از خودتان می پرسید این است: آیا پزشک مرتکب قصور شده یا این اتفاق یکی از عوارض طبیعی درمان بوده است؟

اهمیت این موضوع فقط به ایران محدود نمی شود. در یک مطالعه بین المللی که بیش از ۳۳۷ هزار بیمار را بررسی کرده، حدود ۶ درصد از بیماران با آسیب قابل پیشگیری در روند مراقبت پزشکی مواجه شده اند. البته هر یک از این موارد لزوما از نظر قانونی قصور پزشکی محسوب نمی شود.

مثلا ممکن است بیمار بعد از یک عمل، دچار عارضه ای شود که حتی با رعایت کامل اصول پزشکی هم احتمال وقوع آن وجود داشته باشد. در این حالت صرفا نتیجه نامطلوب درمان، دلیل قصور پزشک نیست.

اما اگر پزشک در تشخیص، جراحی، تجویز دارو یا مراقبت از بیمار، موازین علمی و فنی را رعایت نکرده باشد و همین موضوع باعث آسیب به بیمار شده باشد، مسئولیت قانونی پزشک می تواند مطرح شود.

به همین دلیل در پرونده های قصور پزشکی باید دقیقا بررسی شود که چه اتفاقی افتاده، پزشک چه اقدامی انجام داده و آیا بین رفتار او و آسیب واردشده رابطه ای وجود دارد یا خیر. در ادامه، انواع قصور پزشکی و نحوه شکایت و پیگیری این پرونده ها را بررسی می کنیم.

قصور پزشکی از دیدگاه حقوقی

بر اساس ماده ۴۹۵ قانون مجازات اسلامی، پزشک در صورت تلف یا صدمه بدنی بیمار، در شرایط مقرر قانونی مسئول خواهد بود. این ماده در کتاب چهارم قانون مجازات اسلامی (دیات) و در بخش مربوط به موجبات ضمان قرار دارد.

همچنین طبق ماده ۱ قانون مسئولیت مدنی، هر شخصی که در نتیجه عمد یا بی احتیاطی به دیگری خسارت وارد کند، مسئول جبران آن است. بنابراین در پرونده های قصور پزشکی، علاوه بر مسئولیت کیفری، موضوع جبران خسارت و پرداخت دیه نیز می تواند مطرح شود.

ماده ۴۹۵ قانون مجازات اسلامی

هرگاه پزشک در معالجاتی که انجام می دهد موجب تلف یا صدمه بدنی شود، ضامن دیه است؛ مگر آنکه عمل او مطابق مقررات پزشکی و موازین فنی باشد یا پیش از معالجه برائت گرفته باشد و مرتکب تقصیری نیز نشده باشد.

قصور پزشکی ممکن است به دو نوع تقسیم شود:

انواع رایج قصور پزشکی

قصور پزشکی می تواند در مراحل مختلف درمان اتفاق بیفتد و بسته به نوع اقدام، شکل متفاوتی داشته باشد.

۱. قصور در تشخیص یا تاخیر در تشخیص

قصور در تشخیص یا تاخیر در تشخیص

تشخیص اشتباه یا تاخیر غیرموجه در تشخیص بیماری یکی از مواردی است که ممکن است زمینه شکایت از پزشک را ایجاد کند.

برای مثال، اگر علائم یک بیماری جدی وجود داشته باشد اما پزشک بدون بررسی های لازم بیماری دیگری را تشخیص دهد و در نتیجه فرصت مناسب درمان از بین برود، موضوع می تواند از نظر قصور پزشکی بررسی شود.

البته برای اثبات قصور باید شرایط بیمار، علائم موجود، آزمایش ها، امکانات در دسترس پزشک و اقدامات انجام شده بررسی شود. نمی توان صرفا به این دلیل که بیماری در ابتدا تشخیص داده نشده، پزشک را مسئول دانست.

۲. قصور در جراحی

قصور در جراحی

جراحی از مراحلی است که به دلیل ماهیت تخصصی آن، رعایت دقیق اصول فنی اهمیت زیادی دارد.

انجام اقدام جراحی اشتباه، آسیب غیرمتعارف به اندام یا بافت، رعایت نکردن اصول فنی عمل، باقی ماندن جسم خارجی در بدن بیمار یا کوتاهی در مراقبت های ضروری پس از عمل، بسته به شرایط پرونده می تواند موضوع بررسی کارشناسی قرار گیرد.

از طرف دیگر، برخی عوارض جراحی مانند درد، عفونت یا آسیب های خاص ممکن است از عوارض شناخته شده درمان باشند. بنابراین باید میان عارضه قابل انتظار و آسیب ناشی از قصور تفاوت قائل شد.

۳. خطا در تجویز یا مصرف دارو

خطا در تجویز یا مصرف دارو

اشتباه در انتخاب دارو، تجویز دوز نامناسب، بی توجهی به سوابق حساسیت بیمار یا تداخل میان داروهای مختلف می تواند در برخی شرایط موجب آسیب شود.

در چنین پرونده ای نسخه های پزشک، سابقه بیماری، داروهای مصرفی، دستورات درمانی و نحوه مصرف دارو بررسی می شود تا مشخص شود اقدام انجام شده با شرایط بیمار و موازین حرفه ای مطابقت داشته است یا خیر.

۴. قصور در مراقبت و پیگیری بیمار

قصور در مراقبت و پیگیری بیمار

مسئولیت پزشک و کادر درمان تنها به تشخیص بیماری یا انجام عمل محدود نمی شود. گاهی پس از درمان، بیمار نیاز به مراقبت، کنترل علائم و پیگیری دارد.

اگر علائم هشداردهنده بیمار نادیده گرفته شود یا اقدام ضروری در زمان مناسب انجام نشود و در نتیجه وضعیت بیمار تشدید شود، امکان بررسی موضوع به عنوان قصور وجود دارد.

۵. قصور در بیهوشی

بیهوشی نیز نیازمند بررسی دقیق شرایط بیمار و رعایت اصول تخصصی است. انتخاب داروی نامناسب، اشتباه در میزان دارو یا نظارت ناکافی بر وضعیت بیمار، در صورت ایجاد آسیب و احراز رابطه میان عملکرد پزشک و آسیب، می تواند موجب مسئولیت شود.

۶. قصور در دوران بارداری و زایمان

در دوران بارداری و هنگام زایمان، تشخیص به موقع وضعیت مادر و جنین اهمیت زیادی دارد.

تاخیر غیرموجه در اقدامات ضروری، بی توجهی به علائم خطر یا رعایت نکردن موازین پزشکی ممکن است در صورت ایجاد آسیب برای مادر یا نوزاد، نیازمند بررسی کارشناسی باشد.

تفاوت قصور پزشکی با عارضه درمانی

یکی از اشتباهات رایج در طرح شکایت این است که هر نتیجه نامطلوب درمان، قصور پزشکی تلقی شود.

برای مثال ممکن است یک بیمار پس از جراحی با عارضه ای مواجه شود که از عوارض شناخته شده همان عمل باشد. اگر پزشک اصول علمی و فنی را رعایت کرده باشد، صرف وقوع این عارضه لزوما به معنای قصور نیست.

در مقابل، اگر مشخص شود پزشک از موازین لازم فاصله گرفته و همین رفتار باعث ایجاد یا تشدید آسیب شده است، موضوع می تواند مسئولیت پزشکی را مطرح کند.

به همین دلیل، در بررسی پرونده باید سه موضوع از یکدیگر تفکیک شوند:

قصور پزشکی چگونه اثبات می شود؟

اثبات قصور پزشکی معمولا نیازمند بررسی همزمان مدارک درمانی و مسائل تخصصی پزشکی است. مهم ترین مواردی که باید بررسی شوند عبارتند از:

• سوابق و پرونده کامل پزشکی بیمار
• شرح عمل و گزارش های پزشکی
• نسخه ها و دستورات درمانی
• نتایج آزمایش ها و تصویربرداری ها
• شرایط جسمی و سابقه بیماری بیمار
• اقداماتی که پزشک یا کادر درمان انجام داده اند
• آسیب ایجادشده و میزان آن
• ارتباط میان عملکرد پزشک و آسیب واردشده

در بسیاری از پرونده ها، تشخیص وجود قصور و میزان آن نیازمند بررسی کارشناسی است. بنابراین ادعای بیمار یا دفاع پزشک به تنهایی تعیین کننده نتیجه پرونده نیست و مستندات پزشکی و نظر کارشناسی اهمیت زیادی دارد.

برای شکایت از قصور پزشکی چه مدارکی لازم است؟

اگر بیمار قصد پیگیری موضوع را دارد، بهتر است پیش از طرح شکایت تمام مدارک مرتبط با درمان را جمع آوری و نگهداری کند.

• مهم ترین مدارک می تواند شامل موارد زیر باشد:
• پرونده پزشکی بیمارستان یا مرکز درمانی
• نسخه های پزشک
• آزمایش ها و تصاویر پزشکی
• گزارش عمل جراحی
• گزارش بیهوشی در صورت وجود
• مدارک بستری و ترخیص
• مدارک مربوط به آسیب یا عارضه ایجادشده
• اسناد هزینه های درمان در موارد مرتبط

داشتن مدارک کامل کمک می کند روند درمان از ابتدا تا زمان ایجاد آسیب دقیق تر بررسی شود.

نحوه شکایت از قصور پزشکی

نحوه شکایت از قصور پزشکی

اگر بعد از درمان یا جراحی دچار آسیب شده اید و احتمال می دهید این آسیب در نتیجه قصور پزشک ایجاد شده باشد، مسیر شکایت به شکل زیر است:

ثبت شکایت قضایی

اگر قصور پزشکی باعث آسیب بدنی، نقص عضو یا فوت بیمار شده باشد و قصد مطالبه دیه یا پیگیری جنبه کیفری را داشته باشید، ابتدا باید شکواییه تنظیم و از طریق دفاتر خدمات الکترونیک قضایی ثبت کنید. در تهران، پرونده های مرتبط با جرایم پزشکی به مرجع قضایی صالح از جمله دادسرای ویژه جرایم پزشکی ارجاع می شوند.

۲. بررسی تخصصی پرونده

پس از ثبت شکایت، مدارک پزشکی، پرونده درمان، گزارش عمل و سایر مستندات بررسی می شود و برای مشخص شدن وجود قصور و میزان مسئولیت پزشک، نظر کارشناسی پزشکی مورد توجه قرار می گیرد. در مسیر انتظامی نیز سازمان نظام پزشکی امکان بررسی مدارک و جلب نظر کارشناسی را دارد.

۳. رسیدگی در دادسرا

اگر در بررسی ها قصور و مسئولیت پزشک احراز شود، پرونده مسیر قضایی خود را ادامه می دهد و در صورت وجود شرایط قانونی، پس از تحقیقات و صدور کیفرخواست، برای رسیدگی به دادگاه ارسال می شود.

۴. شکایت انتظامی

اگر موضوع شما بیشتر مربوط به تخلف حرفه ای و انتظامی پزشک باشد، می توانید شکایت خود را از طریق سازمان نظام پزشکی نیز پیگیری کنید. این مسیر می تواند به مجازات های انتظامی پزشک منجر شود.

یک مثال ساده

فرض کنید فردی بعد از یک جراحی دچار آسیب جدی شده و معتقد است پزشک در جریان عمل مرتکب خطای پزشکی شده است. اگر هدف او دریافت دیه و پیگیری مسئولیت کیفری پزشک باشد، مسیر قضایی را از طریق ثبت شکواییه آغاز می کند و پرونده برای بررسی تخصصی و تعیین قصور مورد رسیدگی قرار می گیرد. اگر علاوه بر آن، رفتار پزشک جنبه تخلف حرفه ای داشته باشد، امکان پیگیری انتظامی در نظام پزشکی نیز وجود دارد.

اگر نمی دانید پرونده شما باید از کدام مسیر پیگیری شود، چه مدارکی برای اثبات قصور لازم است یا چگونه باید شکواییه تنظیم شود، مسعود زمانی، وکیل جرایم پزشکی در زمان وکیل، می تواند پرونده و مدارک شما را بررسی کرده و برای انتخاب مسیر قانونی مناسب در کنارتان باشد.

قصور پزشکی در صلاحیت کدام دادگاه است؟

قصور پزشکی در صلاحیت کدام دادگاه است؟

اگر نمی دانید شکایت شما باید از طریق دادسرا، دادگاه کیفری یا تعزیرات حکومتی پیگیری شود، بهتر است قبل از اقدام، شرایط پرونده بررسی شود. وکیل کیفری می تواند با بررسی مدارک و نوع تخلف، مسیر مناسب برای طرح و پیگیری شکایت را مشخص کند.

در مواردی که موضوع پرونده در صلاحیت تعزیرات حکومتی قرار می گیرد نیز، مشورت با وکیل تعزیرات می تواند به شناسایی مرجع صالح و پیگیری صحیح پرونده کمک کند.

نقش پزشکی قانونی در پرونده قصور پزشکی

پزشکی قانونی و نظر کارشناسی در بسیاری از پرونده های قصور پزشکی اهمیت زیادی دارد؛ زیرا تشخیص اینکه اقدام پزشک با موازین علمی و فنی مطابقت داشته یا خیر، یک موضوع تخصصی است.

در جریان بررسی ممکن است پرونده پزشکی بیمار، شرح عمل، آزمایش ها، تصاویر پزشکی و سایر مستندات مورد بررسی قرار گیرد. همچنین نوع و میزان آسیب و ارتباط آن با اقدام پزشکی ارزیابی می شود.

اگر یکی از طرفین نسبت به نظر کارشناسی ایراد یا اعتراضی داشته باشد، بسته به مرحله رسیدگی و مقررات مربوط، امکان پیگیری قانونی موضوع وجود دارد.

شکایت از پزشک در نظام پزشکی

تمام شکایت های مربوط به پزشکان لزوما یک ماهیت ندارند. برخی رفتارها ممکن است علاوه بر آثار قضایی، از نظر حرفه ای و انتظامی نیز قابل بررسی باشند.

در صورتی که رفتار پزشک از نظر مقررات حرفه پزشکی تخلف محسوب شود، موضوع می تواند در مراجع انتظامی سازمان نظام پزشکی مطرح شود.

به همین دلیل، بیمار باید پیش از اقدام، هدف خود از شکایت را مشخص کند؛ برای مثال ممکن است هدف، پیگیری یک تخلف حرفه ای باشد یا موضوع به دنبال دریافت دیه و پیگیری مسئولیت ناشی از آسیب جسمی یا فوت بیمار مطرح شده باشد.

مجازات و مسئولیت ناشی از قصور پزشکی

پیامد قصور پزشکی به نوع رفتار، میزان آسیب و شرایط پرونده بستگی دارد. در مواردی که قصور موجب صدمه بدنی یا فوت بیمار شود، ممکن است مسئولیت کیفری و پرداخت دیه مطرح شود.

از طرف دیگر، رفتار پزشک ممکن است از نظر انتظامی نیز قابل رسیدگی باشد و در صورت اثبات تخلف، مجازات انتظامی متناسب با مقررات مربوط اعمال شود.

بنابراین نمی توان برای تمام پرونده های قصور پزشکی یک مجازات ثابت تعیین کرد. نوع آسیب، میزان قصور، رابطه میان قصور و نتیجه ایجادشده و سایر شرایط پرونده در تعیین مسئولیت اهمیت دارند.

نوع و میزان مجازات در هر پرونده به نوع تقصیر، میزان آسیب، رابطه میان تقصیر و نتیجه و نظر مراجع کارشناسی و قضایی بستگی دارد.

اگر پزشک مرتکب قصور نشده باشد چه می شود؟

شکایت بیمار به این معنا نیست که پزشک حتما مسئول شناخته خواهد شد. ممکن است پس از بررسی پرونده مشخص شود اقدام پزشک مطابق موازین علمی و فنی بوده یا آسیب ایجادشده ارتباطی با عملکرد او نداشته است.

یکی از دفاع های مهم پزشک در چنین پرونده هایی می تواند اثبات رعایت اصول حرفه ای و نشان دادن علت دیگری برای ایجاد آسیب باشد؛ برای مثال، شرایط خاص بیمار یا عارضه ای که با وجود انجام صحیح اقدامات درمانی قابل وقوع بوده است.

از طرف دیگر، اگر نظریه کارشناسی با مدارک پرونده سازگار نباشد، بررسی امکان اعتراض و پیگیری قانونی آن اهمیت پیدا می کند.

آیا برای شکایت از قصور پزشکی به وکیل نیاز است؟

پرونده های قصور پزشکی معمولا ترکیبی از مسائل پزشکی و کیفری هستند و تشخیص مسیر درست رسیدگی برای شخصی که با این پرونده ها آشنایی ندارد، همیشه ساده نیست.

وکیل متخصص در پرونده های جرایم و قصور پزشکی می تواند مدارک موجود را بررسی کند، موضوع پرونده و مسیر مناسب پیگیری را مشخص کند، در روند کارشناسی و قضایی از حقوق موکل دفاع کند و در صورت نیاز نسبت به نظریه کارشناسی یا تصمیمات صادرشده اقدامات قانونی لازم را انجام دهد.

در نهایت، چه بیمار باشید و چه پزشکی که با اتهام قصور مواجه شده است، نباید صرفا بر اساس نتیجه درمان درباره مسئولیت یا بی گناهی تصمیم گرفت. بررسی پرونده پزشکی، موازین علمی و فنی، نوع آسیب و رابطه میان عملکرد پزشک و نتیجه ایجادشده، اساس ارزیابی چنین پرونده هایی است.