اگر الان این صفحه را میخوانید، احتمالاً در یکی از این موقعیتها قرار دارید:
پزشکی هستید که سقط جنین انجام دادهاید و درباره مسئولیت قانونی آن نگرانی دارید، باردار هستید و درباره امکان سقط قانونی سؤال دارید، یا سقط جنین انجام دادهاید و نگران عواقب و وضعیت قانونی آن هستید.
ما اینجا قصد قضاوت شما را نداریم؛ میخواهیم شرایط شما را بشنویم و راه حل قانونی مناسب را پیدا کنیم.
هر پرونده سقط جنین داستان و جزئیات خودش را دارد و نمی توان بدون دانستن شرایط، برای همه یک پاسخ یکسان ارائه کرد.
بهترین وکیل سقط جنین در تهراناگر در چنین شرایطی هستید، با من، مسعود زمانی، وکیل پایه یک دادگستری تماس بگیرید و شرایط خود را توضیح دهید. اگر امکان صحبت تلفنی ندارید، میتوانید یک پیام صوتی کوتاه در واتساپ برای من بفرستید. شرایط پروندهتان را بررسی میکنم و به شما میگویم چه مسیر قانونی پیش رویتان قرار دارد و قدم بعدی چه میتواند باشد.
اما پیشنهاد می کنم متن زیر را هم با دقت مطالعه کنید؛ تلاش کردهایم در ادامه، پاسخ اولیه و روشنی به مهم ترین سؤالات و نگرانیهای شما بدهیم. امیدواریم این مطالب بتواند تا حدی مسیر را برایتان روشن کند.
اگر سقط جنین انجام شده است، اولین موضوعی که باید بدانید این است که صرف وقوع سقط به این معنا نیست که وضعیت حقوقی همه افراد درگیر یکسان است.
در پرونده های سقط جنین، برای من به عنوان وکیل مهم است که بدانم سقط چگونه اتفاق افتاده، چه کسی در آن نقش داشته، سن بارداری در زمان سقط چقدر بوده، آیا برای انجام آن مجوز قانونی وجود داشته یا خیر، آیا اقدام با رضایت مادر انجام شده یا بدون رضایت او، آیا پزشک یا ماما در آن دخالت داشته و چه مدارک پزشکی و مستنداتی از روند درمان وجود دارد.
قانون فعلی ایران سقط جنین را ممنوع و دارای جنبه عمومی می داند؛ بنابراین موضوع فقط یک اختلاف شخصی میان زن و شوهر یا میان بیمار و پزشک نیست و در صورت احراز شرایط قانونی جرم، امکان ورود مراجع قضایی وجود دارد.
با این حال، برای تعیین مسئولیت کیفری نمی توان تنها به این جمله اکتفا کرد که «سقط انجام شده است». باید رفتار هر شخص به صورت جداگانه بررسی شود تا مشخص شود چه اقدامی انجام داده و آیا آن اقدام از نظر قانون جرم محسوب می شود یا خیر.
اگر پزشک سقط جنین را انجام داده باشداگر شما پزشک یا ماما هستید و سقط جنین در جریان فعالیت حرفه ای شما انجام شده، موضوع پرونده می تواند برای شما جدی تر از یک مسئولیت ساده پزشکی باشد؛ زیرا ممکن است همزمان جنبه کیفری، پرداخت دیه و مسئولیت حرفه ای مطرح شود.
قانون برای پزشک، ماما، دارو فروش و اشخاصی که با عنوان حرفه ای خود در فراهم کردن وسایل یا انجام سقط نقش داشته اند، مقررات خاصی در نظر گرفته است.
بنابراین اگر سقط خارج از فرآیند قانونی انجام شده باشد، باید مشخص شود دقیقا نقش شما چه بوده است؛ آیا شخصا اقدام به سقط کرده اید، صرفا دارو یا وسیله ای در اختیار بیمار گذاشته اید، صرفا تشخیص پزشکی داده اید، اقدام درمانی شما برای حفظ جان مادر بوده یا اساسا سقط نتیجه یک عارضه یا روند درمانی دیگری بوده است.
این تفاوت ها در تعیین مسئولیت بسیار مهم هستند و نمی توان هر موردی را که در آن پزشک در پرونده حضور داشته، «سقط غیرقانونی توسط پزشک» تلقی کرد.
در چنین پرونده ای حتی پروانه پزشکی و امکان ادامه فعالیت حرفه ای نیز می تواند موضوع مهمی باشد.
ماده ۵۶ قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت برای پزشک یا ماما در صورت انجام اقدامات مشخص خارج از فرآیند قانونی، علاوه بر ضمانت اجراهای کیفری، آثار حرفه ای نیز در نظر گرفته است.
مطابق تبصره ۴ ماده ۵۶ قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت، چنانچه پزشک، ماما یا داروفروش خارج از مراحل قانونی مقرر در این ماده، وسایل سقط جنین را فراهم کند یا مستقیما در انجام سقط جنین مباشرت داشته باشد، علاوه بر مجازات مقرر در ماده ۶۲۴ قانون مجازات اسلامی، پروانه فعالیت وی نیز ابطال خواهد شد و برای تحقق این جرم، تکرار عمل لازم نیست.
ماده ۶۲۴ قانون مجازات اسلامی نیز مقرر کرده است که اگر طبیب، ماما، داروفروش یا اشخاصی که با عنوان طبابت، مامایی، جراحی یا داروفروشی فعالیت می کنند، وسایل سقط جنین را فراهم کنند یا در اسقاط جنین مباشرت داشته باشند، به حبس از دو تا پنج سال محکوم می شوند و حکم به پرداخت دیه نیز مطابق مقررات مربوط صادر خواهد شد. بنابراین در پرونده ای که پزشک یا ماما متهم به سقط جنین خارج از فرآیند قانونی است، موضوع تنها به مجازات حبس و دیه محدود نمی شود و ابطال پروانه فعالیت حرفه ای نیز می تواند از آثار قانونی آن باشد.
به همین دلیل اگر پزشکی با چنین اتهامی مواجه شده باشد، توصیه من این است که قبل از ارائه توضیحات عجولانه یا امضای هرگونه اظهارات، ابتدا پرونده از نظر مدارک پزشکی، پرونده بیمار، نسخه ها، آزمایش ها، سونوگرافی ها، رضایت نامه ها، شرح اقدامات درمانی و نظریه پزشکی قانونی بررسی شود.
در یک پرونده پزشکی، گاهی یک سند یا توضیح پزشکی می تواند تفاوت بسیار مهمی در برداشت مرجع قضایی از رفتار پزشک ایجاد کند. پس همین حالا میتوانید با بهترین وکیل جرایم پزشکی در تماس باشید و از حق قانونی خود مطلع شوید.
خیر. این نکته را باید خیلی جدی گرفت. اینکه سقط جنین اتفاق افتاده و پزشک در روند درمان بیمار حضور داشته، به تنهایی برای اثبات جرم پزشک کافی نیست.
باید رابطه میان رفتار پزشک و وقوع سقط، نوع اقدام انجام شده، قصد و شرایط اقدام، وضعیت پزشکی مادر، سن بارداری و سایر ادله پرونده بررسی شود.
حتی دستورالعمل اجرایی ماده ۵۶ برای برخی وضعیت های پزشکی، فرآیند و شرایط خاصی را برای تصمیم گیری درباره سقط قانونی پیش بینی کرده است
بنابراین ممکن است یک پرونده از ابتدا برای حفظ جان مادر یا در شرایطی که قانون برای آن مسیر قانونی مشخص کرده تشکیل شده باشد و ممکن است پرونده دیگری کاملا متفاوت باشد. تشخیص این موضوع نیازمند بررسی پرونده واقعی است و نمی توان صرفا بر اساس عنوان «سقط جنین» درباره مسئولیت پزشک اظهار نظر کرد.

اگر شما مادری هستید که سقط جنین انجام داده اید، مهم ترین نکته این است که نباید بدون بررسی شرایط پرونده تصور کنید که پاسخ حقوقی شما با پاسخ پزشک یا فردی که در سقط نقش داشته یکسان است.
باید مشخص شود سقط چگونه اتفاق افتاده است. آیا خودتان دارویی مصرف کرده اید؟ آیا دارو را پزشک تجویز کرده است؟ آیا برای انجام سقط به پزشک یا ماما مراجعه کرده اید؟ آیا فرد دیگری در انجام آن نقش داشته است؟ آیا سقط با رضایت شما انجام شده یا بدون اطلاع و رضایت شما اتفاق افتاده است؟ آیا موضوع به دلیل یک مشکل جدی پزشکی و برای حفظ سلامت یا جان شما مطرح بوده است؟ هرکدام از این حالت ها می تواند از نظر حقوقی تفاوت ایجاد کند.
همچنین نباید تصور کرد که رضایت پدر یا مادر به تنهایی باعث قانونی شدن سقط می شود. قانون فعلی برای سقط قانونی فرآیند و شرایط مشخصی در نظر گرفته و صرف توافق زوجین یا توصیه یک پزشک، به خودی خود جایگزین این فرآیند قانونی نیست.
از طرف دیگر، اگر سقط بدون رضایت مادر و توسط شخص دیگری انجام شده باشد، وضعیت کاملا متفاوت است و باید موضوع از جهت رفتار شخصی که موجب سقط شده بررسی شود. بنابراین در پرونده مادر، اولین کاری که باید انجام شود این نیست که فورا درباره مجازات صحبت کنیم؛ ابتدا باید ببینیم چه اتفاقی افتاده و نقش مادر دقیقا چه بوده است.
اگر بعد از سقط برای شما پرونده تشکیل شده، احضار شده اید یا شخصی علیه شما شکایت کرده است، مرحله بسیار مهمی آغاز شده است. در این مرحله باید مشخص شود:
اتهام دقیق چیست و بر اساس چه دلیلی مطرح شده است؟
ممکن است پرونده بر اساس گزارش پزشکی قانونی، مدارک پزشکی، اظهارات اشخاص، پیام ها، نسخه های دارویی، سوابق مراجعه پزشکی یا سایر ادله شکل گرفته باشد. اینکه در پرونده چه چیزی وجود دارد، بسیار مهم تر از عنوان کلی «سقط جنین» است. دفاع موثر باید بر اساس همان ادله نوشته شود و نمی توان برای همه پرونده ها یک دفاعیه ثابت ارائه کرد.
اگر شما پزشک هستید، باید از خودتان بپرسید آیا اقدام انجام شده واقعا خارج از چارچوب قانونی بوده یا شرایط پزشکی خاصی وجود داشته که باید در پرونده مورد توجه قرار بگیرد.
اگر مادر هستید، باید مشخص شود چه نقشی در وقوع سقط داشته اید و آیا شخص دیگری در آن دخالت داشته است. اگر فرد دیگری باعث سقط شده، موضوع می تواند از نظر مسئولیت کیفری و دیه مسیر متفاوتی پیدا کند. بنابراین در این مرحله جزئیات پرونده تعیین کننده است، نه صرفا عنوان اتهام.
دیه سقط جنینیکی دیگر از موضوعاتی که در پرونده سقط جنین باید جداگانه بررسی شود، دیه جنین است. میزان دیه جنین یک رقم ثابت برای تمام مراحل بارداری نیست و قانون برای مراحل مختلف رشد جنین احکام متفاوتی در نظر گرفته است.
بنابراین در یک پرونده واقعی باید مشخص شود جنین در چه مرحله ای از رشد قرار داشته و سقط در چه زمانی اتفاق افتاده است. این موضوع معمولا با استفاده از مدارک پزشکی و نظر کارشناسی بررسی می شود و نمی توان بدون اطلاع از سن دقیق جنین، مبلغ مشخصی را به عنوان دیه اعلام کرد.
از طرف دیگر، باید مشخص شود شخصی که موجب سقط شده چه نقشی داشته و رفتار او چگونه بوده است؛ زیرا مسئولیت پرداخت دیه نیز تابع شرایط پرونده و مقررات مربوط به جنایت علیه جنین است. به همین دلیل اگر در پرونده شما موضوع دیه مطرح شده، بررسی سن جنین، نحوه وقوع سقط، عامل یا عوامل دخیل و مدارک پزشکی اهمیت اساسی دارد.
اگر سقط به دلیل یک وضعیت جدی پزشکی و با هدف حفظ جان مادر انجام شده است، پرونده باید با دقت بیشتری بررسی شود. قانون برای سقط قانونی در شرایط مشخص، مسیر ویژه ای پیش بینی کرده و ماده ۵۶ و دستورالعمل اجرایی آن، نحوه بررسی درخواست و تصمیم گیری را مشخص کرده اند.
بنابراین اگر پزشک معتقد بوده ادامه بارداری خطر جدی برای مادر دارد، باید بررسی شود که وضعیت پزشکی بیمار چه بوده، چه تشخیص هایی وجود داشته، چه مدارکی در پرونده پزشکی ثبت شده و آیا فرآیند قانونی لازم طی شده است یا خیر.
در چنین پرونده ای حتی تفاوت میان «سقط قانونی با مجوز» و «اقدام پزشکی بدون طی فرآیند قانونی» می تواند نتیجه پرونده را تغییر دهد.
به همین دلیل اگر شما پزشک هستید و چنین اقدامی انجام داده اید، یا اگر مادر هستید و سقط به دلیل خطر جدی برای سلامت یا جان شما انجام شده، توصیه من این است که پرونده پزشکی را کامل نگه دارید و پیش از هرگونه اقدام حقوقی، مدارک را به صورت دقیق بررسی کنید.
اگر سقط بدون رضایت مادر انجام شده باشد، وضعیت کاملا متفاوت است. در این حالت موضوع فقط «سقط جنین» نیست، بلکه باید رفتار شخصی که باعث وقوع سقط شده، نحوه انجام اقدام، وجود یا نبود رضایت و رابطه میان رفتار او و سقط بررسی شود.
قانون مجازات اسلامی برای مواردی که شخص دیگری با رفتار عمدی موجب سقط جنین شود، مقررات کیفری و دیه پیش بینی کرده است. بنابراین اگر شخصی بدون رضایت شما باعث سقط شده، موضوع می تواند از مسیر شکایت کیفری پیگیری شود و جمع آوری مدارک پزشکی و مستندات مربوط به نحوه وقوع حادثه اهمیت زیادی دارد.
در صورتی که رفتار عمدی یا غیرعمدی شخصی موجب سقط جنین شود، علاوه بر مسئولیت کیفری، موضوع پرداخت دیه جنین نیز می تواند مطرح شود. میزان دیه جنین بر اساس مرحله رشد آن تعیین می شود و ماده ۷۱۶ قانون مجازات اسلامی برای مراحل مختلف رشد جنین، از تشکیل نطفه تا جنین کامل، مقادیر متفاوتی را به عنوان دیه مشخص کرده است.
بر اساس نرخ دیه سال ۱۴۰۵، دیه کامل انسان در ماه های غیرحرام ۲ میلیارد و ۱۰۰ میلیون تومان است؛ بنابراین دیه نطفه ۴۲ میلیون تومان، علقه ۸۴ میلیون تومان، مضغه ۱۲۶ میلیون تومان، عظام ۱۶۸ میلیون تومان و جنین کاملِ بدون ولوج روح یک دهم دیه کامل، یعنی ۲۱۰ میلیون تومان خواهد بود.
در مورد جنین کامل دارای روح نیز میزان دیه با توجه به شرایط قانونی و جنسیت جنین تعیین می شود. بنابراین برای مشخص کردن مبلغ دقیق دیه در یک پرونده سقط، باید مرحله رشد جنین، زمان وقوع سقط، نحوه وقوع آن و شخص یا اشخاص مسئول به طور دقیق بررسی شود.
مرحله رشد جنین | میزان دیه | مبلغ دیه در سال ۱۴۰۵ |
نطفه | ۲ صدم دیه کامل | ۴۲ میلیون تومان |
علقه | ۴ صدم دیه کامل | ۸۴ میلیون تومان |
مضغه | ۶ صدم دیه کامل | ۱۲۶ میلیون تومان |
عظام | ۸ صدم دیه کامل | ۱۶۸ میلیون تومان |
جنین کامل بدون ولوج روح | یک دهم دیه کامل | ۲۱۰ میلیون تومان |
در این نوع پرونده ها، زمان مراجعه برای بررسی حقوقی هم اهمیت دارد ؛ زیرا ممکن است مدارک پزشکی، سوابق درمان، تصاویر سونوگرافی، نسخه ها، پیام ها یا سایر مستندات در اثبات واقعیت پرونده نقش داشته باشند.
اگر چنین اتفاقی برای شما رخ داده است، بهتر است پیش از حذف پیام ها، از بین رفتن مدارک یا ارائه توضیحات پراکنده، پرونده را با وکیل بررسی کنید.
من در پرونده های سقط جنین قبل از اینکه درباره مجازات صحبت کنم، ابتدا می خواهم بدانم چه کسی هستید، چه اتفاقی افتاده و دقیقا چه نقشی در این اتفاق داشته اید.
اگر پزشک هستید، مسئله شما ممکن است دفاع در برابر اتهام کیفری و حفظ موقعیت حرفه ای باشد. اگر مادر هستید، ممکن است سوال شما درباره امکان سقط قانونی، مسئولیت احتمالی پس از سقط یا دفاع در برابر یک شکایت باشد.
اگر شخص دیگری باعث سقط شده است، ممکن است شما در جایگاه شاکی قرار داشته باشید. اینها پرونده های یکسانی نیستند و نمی توان با یک پاسخ کلی برای همه آنها تصمیم گرفت.
اگر سقط انجام شده و الان نگران وضعیت قانونی خودتان هستید، قبل از هر اقدامی با من، مسعود زمانی، وکیل دادگستری، صحبت کنید.
لازم نیست از همان ابتدا یک توضیح طولانی و رسمی آماده کنید؛ اگر صحبت کردن برایتان راحت نیست، می توانید یک پیام صوتی کوتاه در واتساپ برای من بفرستید و خیلی ساده بگویید چه اتفاقی افتاده، چه کسی در جریان بوده و الان دقیقا با چه مشکلی روبه رو هستید. من بر اساس همین اطلاعات اولیه به شما می گویم که برای بررسی دقیق تر پرونده چه مدارکی لازم است و از نظر قانونی چه مسیری باید دنبال شود.
هدف من قضاوت شما نیست؛ هدف این است که قبل از اینکه یک تصمیم اشتباه، شرایط پرونده را سخت تر کند، وضعیت حقوقی شما را دقیق بررسی کنیم و ببینیم چه راه قانونی برای شما وجود دارد.
در ادامه به پرتکرارترین سوالات شما پاسخ داده ایم:
قانون، سقط جنین را به طور کلی ممنوع دانسته است؛ اما ماده ۵۶ قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت موارد محدودی را برای صدور مجوز سقط قانونی پیشبینی کرده است.
مطابق این ماده، درخواست سقط از سوی مادر به مراکز پزشکی قانونی ارائه میشود و درخواست در صورت وجود شرایط قانونی، به کمیسیون سقط قانونی ارجاع خواهد شد. این کمیسیون از قاضی ویژه، پزشک متخصص و متخصص پزشکی قانونی تشکیل میشود و تصمیمگیری درباره صدور مجوز با رعایت شرایط مقرر در قانون انجام میگیرد.
در نتیجه، نمیتوان صرفاً با مراجعه به پزشک و دریافت توصیه پزشکی، سقط را قانونی تلقی کرد. مجوز باید از مسیر قانونی مقرر صادر شود و اجرای سقط نیز باید در بیمارستان مورد تأیید پزشکی قانونی و مطابق دستور صادرشده انجام گیرد.
ماده ۵۶ سه وضعیت اصلی را برای صدور مجوز پیشبینی کرده است:
اگر ادامه بارداری به شکل جدی جان مادر را تهدید کند، راه نجات مادر منحصر به سقط باشد و سن جنین کمتر از چهار ماه بوده و نشانهها و امارات ولوج روح وجود نداشته باشد، امکان بررسی درخواست سقط قانونی وجود دارد.
در صورتی که ادامه بارداری موجب فوت مادر و جنین شود و تنها راه نجات مادر، سقط جنین باشد، موضوع میتواند در چارچوب شرایط قانونی مورد بررسی قرار گیرد.
در این حالت، علاوه بر رضایت مادر، باید شرایطی مانند وجود حرج شدید و غیرقابل تحمل، وجود قطعی ناهنجاری جنینی غیرقابل درمان، نبود امکان جبران یا جایگزینی حرج و کمتر بودن سن جنین از چهار ماه احراز شود.
مرجع شروع درخواست، مراکز پزشکی قانونی در مراکز استانها است. درخواست مادر در صورت وجود شرایط لازم، برای بررسی به کمیسیون سقط قانونی ارجاع میشود.
اداره کل پزشکی قانونی استان تهران:
پزشکی قانونی مرکز تهران:
پزشکی قانونی کرج
اداره کل پزشکی قانونی استان البرز:
این موضوع با گذشته تفاوت دارد و نباید اطلاعات مربوط به مقررات قدیمی سقط درمانی را با قانون فعلی یکسان دانست. مطابق ماده ۵۶، کمیسیون سقط قانونی متشکل از قاضی ویژه، پزشک متخصص و متخصص پزشکی قانونی است و قاضی عضو کمیسیون پس از احراز شرایط قانونی درباره صدور مجوز تصمیم میگیرد.
در صورتی که برای دریافت مجوز با ابهام، رد درخواست یا شرایط پیچیده پزشکی و حقوقی مواجه شدهاید، بررسی مدارک و وضعیت پرونده توسط وکیل میتواند مشخص کند که آیا شرایط قانونی برای پیگیری درخواست وجود دارد یا خیر.
خیر، صرف دستور پزشک یا شکایت و رضایت زوجین به تنهایی مجوز سقط جنین محسوب نمی شود.
در قانون فعلی، سقط قانونی باید در چارچوب ماده ۵۶ قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت انجام شود. بنابراین حتی اگر پزشک ادامه بارداری را از نظر پزشکی نامناسب بداند یا زوجین با سقط موافق باشند، این رضایت به تنهایی جایگزین فرآیند قانونی صدور مجوز نیست.
موضوع باید بر اساس شرایط پزشکی و قانونی پرونده بررسی شود و در صورت احراز شرایط مقرر، مجوز از مسیر قانونی صادر شود. همچنین اجرای سقط در موارد مجاز باید پس از دستور قاضی و در بیمارستان مورد تأیید پزشکی قانونی انجام شود.
تشخیص سقط جنین یک موضوع پزشکی و کارشناسی است و نمیتوان برای تمام پروندهها یک زمان ثابت تعیین کرد. اینکه سقط چه زمانی قابل تشخیص باشد، به عواملی مانند زمان سپری شده از سقط، وضعیت جسمانی فرد، نحوه انجام سقط، مدارک پزشکی، معاینه و آزمایشهای مورد استفاده بستگی دارد.
از نظر حقوقی نیز تشخیص وقوع سقط و بررسی علت آن میتواند در پروندههای قضایی اهمیت داشته باشد و حسب مورد موضوع برای بررسی کارشناسی و پزشکی قانونی مطرح شود.
بنابراین اگر موضوع شما مربوط به پروندهای است که در آن ادعای سقط جنین مطرح شده، نمیتوان صرفاً بر اساس گذشت چند روز یا چند ماه درباره قابل اثبات بودن یا نبودن آن اظهار نظر قطعی کرد و باید مدارک و شرایط پرونده به صورت تخصصی بررسی شود.
مجازات سقط جنین چیست؟مجازات سقط جنین با توجه به نحوه وقوع سقط، شخصی که در آن نقش داشته، عمدی یا غیرعمدی بودن رفتار و شرایط پرونده متفاوت است.
برای نمونه، ماده ۶۲۲ قانون مجازات اسلامی برای شخصی که عالماً و عامداً با ضرب یا اذیت و آزار زن باردار موجب سقط جنین شود، علاوه بر دیه یا قصاص حسب مورد، مجازات حبس مقرر کرده است.
ماده ۶۲۳ نیز درباره استفاده از دارو یا وسایل برای ایجاد سقط و راهنمایی زن باردار به استفاده از این وسایل احکامی را مقرر کرده است.
از طرف دیگر، ماده ۶۲۴ درباره پزشک، ماما، داروفروش و اشخاصی که با عنوان حرفه پزشکی، مامایی، جراحی یا داروفروشی وسایل سقط را فراهم کنند یا در سقط مباشرت داشته باشند، حکم خاصی مقرر کرده است.
علاوه بر این، ماده ۵۶ قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت برای سقط خارج از فرآیند قانونی، آثار کیفری و حرفهای خاصی در نظر گرفته و در مورد پزشک یا ماما، ابطال پروانه فعالیت نیز میتواند مطرح شود.
بنابراین برای تعیین مجازات، صرف عنوان «سقط جنین» کافی نیست و باید مشخص شود چه کسی، با چه روشی، با چه میزان دخالت و در چه شرایطی موجب وقوع سقط شده است.
پرونده پزشک با پرونده زن باردار الزاماً یکسان نیست.
مطابق تبصره ۴ ماده ۵۶، اگر پزشک، ماما یا داروفروش خارج از فرآیند قانونی مقرر، وسایل سقط جنین را فراهم کند یا در سقط مباشرت داشته باشد، علاوه بر مجازات مقرر در ماده ۶۲۴ قانون مجازات اسلامی، ابطال پروانه فعالیت نیز میتواند مطرح شود. قانون تصریح کرده که تحقق این جرم نیازمند تکرار نیست.
به همین دلیل، پزشکی که با چنین اتهامی مواجه شده است باید پرونده را از دو جهت کیفری و حرفهای بررسی کند؛ زیرا نتیجه پرونده ممکن است علاوه بر مجازات کیفری، بر ادامه فعالیت حرفهای او نیز اثر بگذارد.
مسئولیت کیفری اشخاص در پرونده سقط جنین به شرایط و نقش آنها بستگی دارد و نمیتوان برای تمام پروندهها یک حکم واحد صادر کرد.
از سوی دیگر، صرف ناخواسته بودن بارداری، مشکلات اقتصادی یا مشکلات خانوادگی، مطابق دستورالعمل اجرایی ماده ۵۶، به خودی خود از موارد قانونی صدور مجوز سقط محسوب نمی شود.
بنابراین اگر زن باردار در معرض تشکیل پرونده قرار گرفته یا درباره وضعیت قانونی اقدام خود نگرانی دارد، بهتر است پیش از ارائه توضیحات یا انجام اقدامات قضایی، با وکیل درباره شرایط پرونده مشورت کند.
رضایت پدر و مادر به تنهایی موجب قانونی شدن سقط جنین نیست.
در مقررات فعلی، برای صدور مجوز باید شرایط مشخص ماده ۵۶ احراز شود. حتی در مواردی که رضایت مادر یکی از شرایط لازم است، این رضایت به تنهایی کافی نیست و سایر شرایط قانونی نیز باید وجود داشته باشد.
بنابراین عبارت هایی مانند «اگر شوهر رضایت داشته باشد سقط قانونی است» یا «اگر پزشک تأیید کند، نیازی به مجوز نیست» مبنای صحیحی برای تصمیمگیری حقوقی نیستند.
اگر ادعا شود شخصی با ضرب و جرح، دارو، وسایل یا اقدامات دیگر موجب سقط جنین شده است، موضوع میتواند از طریق شکایت کیفری پیگیری شود.
تنظیم شکواییه باید بر اساس رفتار ارتکابی، شخص یا اشخاص مورد شکایت، مدارک پزشکی، زمان و نحوه وقوع سقط و ادله قابل ارائه انجام شود.
در چنین پروندهای صرف ادعای وقوع سقط برای تعیین مسئولیت کیفری کافی نیست و مرجع قضایی ممکن است برای بررسی موضوع از نظر پزشکی قانونی و کارشناسی استفاده کند.
اگر در پروندهای متهم به ایجاد سقط جنین شدهاید، تنظیم دفاعیه نیز باید متناسب با ادله پرونده انجام شود و نمیتوان از یک متن ثابت برای تمام پروندهها استفاده کرد.
نقش وکیل در این پرونده فقط حضور در دادگاه نیست. بسته به شرایط، وکیل میتواند ابتدا مشخص کند که موضوع شما اساساً درخواست مجوز سقط قانونی، دفاع از اتهام سقط جنین، شکایت علیه عامل سقط یا مسئولیت پزشک و ماما است.
پس از بررسی مدارک، وکیل میتواند در موارد لازم نسبت به بررسی ادله، تنظیم شکواییه یا لایحه دفاعی، پیگیری پرونده در مراجع قضایی و بررسی نظریههای کارشناسی و پزشکی قانونی اقدام کند.
در پروندههای مربوط به پزشکان نیز موضوع میتواند علاوه بر جنبه کیفری، آثار حرفهای و انتظامی داشته باشد؛ به همین دلیل دفاع باید متناسب با تمام ابعاد پرونده تنظیم شود.
انتخاب وکیل برای پرونده سقط جنین باید بر اساس عنوان کلی «وکیل سقط جنین» انجام نشود؛ تجربه وکیل در پروندههای کیفری، جرایم پزشکی، مسئولیت پزشکان و پروندههای مرتبط با پزشکی قانونی اهمیت بیشتری دارد.
به وقت زمان وکیلسقط جنین فقط یک پرونده نیست
اگر تا اینجا این مقاله را خوانده اید، احتمالا می دانید که سقط جنین فقط چند ماده قانونی و چند عدد مربوط به مجازات و دیه نیست.
پشت هر پرونده، یک انسان و یک تصمیم سخت قرار دارد؛ ممکن است پزشکی باشید که در شرایط پیچیده یک بیمار مجبور به تصمیم گیری شده اید، یا مادری باشید که با یک بارداری ناخواسته، شرایط دشوار جسمی، روحی یا خانوادگی روبه رو شده اید، یا پدر و مادری باشید که درباره ادامه بارداری با یک تصمیم سنگین و گاهی اختلاف نظر مواجه شده اید.
من معتقدم قبل از هر قضاوتی باید شرایط واقعی هر فرد را شنید و بعد درباره راهکار قانونی صحبت کرد. پزشکان نیز در بسیاری از این موقعیت ها تحت فشار زیادی قرار دارند و علاوه بر سلامت بیمار، باید مسئولیت حرفه ای و قانونی خود را هم در نظر بگیرند؛ بنابراین هر پرونده پزشکی باید بر اساس مدارک، شرایط بیمار و اقداماتی که انجام شده بررسی شود.
در کشورهای مختلف، قوانین سقط جنین یکسان نیست و از کشورهایی با محدودیت های شدید تا کشورهایی که سقط را در مراحل مشخصی از بارداری قانونی می دانند، تفاوت زیادی وجود دارد.
با این حال، در منابع معتبر پزشکی و سلامت عمومی بر موضوعاتی مانند تصمیم گیری آگاهانه و داوطلبانه، حفظ حریم خصوصی و محرمانگی اطلاعات بیمار و احترام به استقلال فرد در تصمیم های پزشکی تاکید شده است.
از نظر سلامت روان نیز نباید با ترساندن یا ایجاد احساس گناه با این موضوع برخورد کرد؛ تجربه افراد بعد از سقط یکسان نیست و شرایطی مانند خواسته یا ناخواسته بودن بارداری، حمایت خانواده، وضعیت زندگی و شرایط روانی فرد می تواند در تجربه او تاثیر داشته باشد. اگر فردی بعد از سقط دچار اضطراب، افسردگی، احساس گناه شدید یا فشار روانی شده است، کمک گرفتن از متخصص سلامت روان می تواند بخش مهمی از مراقبت او باشد.
من به عنوان وکیل قرار نیست درباره تصمیم شخصی شما قضاوت کنم؛ وظیفه من این است که شرایط شما را بشنوم، قانون را بر وضعیت واقعی پرونده تطبیق دهم و راه قانونی پیش روی شما را توضیح دهم.
اگر پزشک هستید و درباره مسئولیت کیفری یا حرفه ای خود نگرانی دارید، اگر مادری هستید که درباره وضعیت قانونی سقط انجام شده یا امکان سقط قانونی سوال دارید، یا اگر پدر یا فرد دیگری هستید که با یک پرونده قضایی مواجه شده اید، می توانید با من، مسعود زمانی، وکیل پایه یک دادگستری، تماس بگیرید.
اگر صحبت تلفنی برایتان راحت نیست، یک پیام صوتی کوتاه در واتساپ بفرستید و خیلی ساده شرایط را توضیح دهید؛ تلاش می کنم بعد از شنیدن ماجرا، به شما بگویم از نظر قانونی با چه موضوعی روبه رو هستید و قدم بعدی چه می تواند باشد. امیدوارم مطالب این مقاله توانسته باشد حداقل بخشی از سوالات و نگرانی های شما را پاسخ دهد.